Przewlekła choroba nerek u osób otyłych

Przewlekła choroba nerek u osób otyłych

Przewlekła choroba nerek u osób otyłych

Summary
Overweight and obesity are increasingly problematic for the healthcare system. Obesity is currently a major risk factors for increased morbidity and mortality. In recent years obesity has been shown to cause kidney damage similar to focal segmental glomerulosclerosis (FSGS) independently of hypertension and diabetes. In opposite to idiopathic FSGS, the obesity-related disease is characterized by less severe clinical symptoms (edema, hypoproteinemia) and slower progression to end-stage kidney failure despite similar, nephritic-range proteinuria. Body mass reduction (including bariatric surgery in selected patients) is crucial for the treatment of obesity-related FSGS. Medications blocking the renin-angiotensin system are complementary to body mass reduction.

Keywords: obesity, FSGS, hypertension, diabetes.

Słowa kluczowe: otyłość, FSGS, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca.


Dr n. med. Grzegorz Piecha,
lek. Katarzyna Łabno-Kirszniok,
prof. dr hab. n. med. Andrzej Więcek
Katedra i Klinika Nefrologii, Endokrynologii
i Chorób Przemiany Materii SUM w Katowicach
Kierownik Katedry i Kliniki:
prof. dr hab. n. med. Andrzej Więcek

Nadwaga i otyłość są coraz częstszymi, ogólnoświatowymi problememi zdrowotnymi. Wskaźnik rozpowszechnienia otyłości stale wzrasta zarówno w krajach rozwiniętych, jak i rozwijających się (1,2). WHO podaje, że w 2008 r. problem nadwagi (BMI ≥ 25 kg/m2) dotyczył 1,4 mld, a otyłości (BMI ≥ 30 kg/m2) ponad 500 mln osób dorosłych na świecie (3). W populacji polskiej otyłość stwierdza się u nieco ponad 20% mężczyzn i kobiet (4). W populacji USA i niektórych krajach Europy Zachodniej częstość występowania otyłości sięga już 34% (5,6).

Otyłość jest czynnikiem ryzyka rozwoju nie tylko chorób układu sercowo-naczyniowego, cukrzycy typu 2, nadciśnienia tętniczego czy osteoporozy, ale również przewlekłej choroby nerek. W piśmiennictwie coraz częściej używa się pojęcia glomerulopatii związanej z otyłością (obesity-related glomerulopathy, ORG).
Zaobserwowano, że ryzyko zgonu z jakiejkolwiek przyczyny zarówno kobiet, jak i mężczyzn jest wprost proporcjonalne do wartości BMI, niezależnie od współwystępowania innych czynników ryzyka (7).

U większości osób otyłych występują liczne zaburzenia metaboliczne (dyslipidemia, nadciśnienie tętnicze, insulinooporność), które wzajemnie powiązane tworzą obraz tzw. zespołu metabolicznego. Chorzy z zespołem metabolicznym mają 2-krotnie zwiększone ryzyko rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego i 5-krotnie ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 (8).

Wiele badań wykazało, że otyłość jest istotnym czynnikiem ryzyka rozwoju białkomoczu i schyłkowej niewydolności nerek (9). U prawie połowy chorych z przewlekłą chorobą nerek związaną z otyłością rozwija się schyłkowa niewydolność nerek (10) – ryzyko krańcowej niewydolności nerek jest tym większe, im wyższa jest wartość BMI (11,12). Przyrost masy ciała w krótkim okresie czasu u osób z uprzednio prawidłową masą ciała również predysponuje do rozwoju przewlekłej choroby nerek (13).

Nadmierna masa ciała może także pogarszać rokowanie przewlekłych chorób nerek i nasilać ich progresję. Taki negatywny wpływ zanotowano u chorych na nefropatię IgA (14). U otyłych biorców nerek częściej mamy do czynienia z opóźnioną funkcją nerki przeszczepionej lub też z wczesną utratą funkcji graftu (15,16).

Na uszkodzenie nerek w przebiegu otyłości składają się tak zmiany strukturalne, jak i funkcjonalne, takie jak zwiększona filtracja kłębuszkowa, zwiększony przepływ nerkowy krwi i powiększenie kłębuszków nerkowych (17,18). Początkowo, wraz ze wzrostem masy ciała pojawia się hiperfiltracja kłębuszkowa (19). Te patologiczne zmiany w nerkach są konsekwencją działania negatywnych czynników związanych m.in. z nadciśnieniem tętniczym, stresem oksydacyjnym i stanem zapalnym. W tabeli 1 przedstawiono czynniki uczestniczące w patogenezie przewlekłej choroby nerek związanej z otyłością.

Tabela 1. Czynniki uczestniczące w patogenezie przewlekłej choroby nerek związanej z otyłością
  • Wzmożona aktywność układu renina-angiotensyna
  • Zwiększone stężenie w surowicy aldosteronu
  • Zwiększone napięcie współczulnego układu nerwowego
  • Insulinooporność
  • Zwiększona podaż soli w diecie
  • Zmiany stężenia adipokin: zwiększenie stężenia w surowicy leptyny, rezystyny, czynnika martwicy nowotworów (TNF-β), wolnych kwasów tłuszczowych; zmniejszenie stężenia w surowicy adiponektyny
  • Zwiększone stężenie w surowicy endoteliny 1
  • Niedobór peptydu natriuretycznego BNP
  • Zwiększona aktywność inhibitora aktywatora plazminogenu 1 (PAI-1)
  • Infiltracja makrofagów
  • Zwiększone powstawanie zaawansowanych produktów glikacji (AGE)

Związek pomiędzy zespołem nerczycowym a otyłością został po raz pierwszy odnotowany w roku 1974 (20). Charakterystyczne zmiany histologiczne obejmowały segmentalną akumulację bezpostaciowych mas kwasochłonnych, powiększenie kłębuszków, poszerzenie naczyń, ekspansję mezangium oraz zmiany zapalne (21). Od tego czasu wielokrotnie opisano typowe morfologiczne cechy uszkodzenia nerek u osób otyłych, z najbardziej charakterystycznym obrazem ogniskowego segmentalnego szkliwienia nerek (focal segmental glomerulosclerosis, FSGS) (18,22–31). W niektórych przypadkach opisywano tylko powiększenie kłębuszków nerkowych (glomerulomegalia). Zmiany nie są charakterystyczne dla cukrzycowej choroby nerek, mimo iż większość osób otyłych cierpi na cukrzycę. Zaobserwowano także bardziej nasiloną atrofię cewek nerkowych, śródmiąższowe zwłóknienie i stwardnienie naczyń pomimo braku zmian histologicznych w kłębuszkach w porównaniu z populacją osób szczupłych (32).

Wraz ze wzrostem BMI wzrasta przesączanie kłębuszkowe, również w zakresie prawidłowego BMI i u osób młodych (17,33).

Ogniskowe segmentalne stwardnienie kłębuszków nerkowych związane z otyłością można odróżnić od idiopatycznego FSGS na podstawie powiększonych kłębuszków nerkowych (glomerulomegalia) i słabiej zaznaczonego zatarcia wyrostków stopowatych podocytów (34,35). Mniejsze nasilenie uszkodzenia podocytów wiąże się z mniejszym białkomoczem i wolniejszym przebiegiem, aż do stadium krańcowej niewydolności nerek (31). Analizując materiał biopsyjny, zaobserwowano natomiast, że w kłębuszkach nerkowych u chorych na FSGS związane z otyłością dochodzi do wzrostu ekspresji genów odpowiedzialnych za metabolizm lipidów i oporność na insulinę oraz cytokin prozapalnych, co może mieć istotne znaczenie w patogenezie tych zmian (36).

Przebieg kliniczny FSGS związanego z otyłością wydaje się być łagodniejszy w porównaniu z idiopatycznym FSGS. Mimo podobnego nasilenia białkomoczu, nie stwierdza się występowania obrzęków, hipoproteinemii czy hipoalbuminemii (10). Rokowanie długoterminowe, choć lepsze niż w idiopatycznym FSGS czy cukrzycowej chorobie nerek, jest również niekorzystne. Po 10 latach trwania glomerulopatii związanej z otyłością, tylko niespełna połowa chorych ma zachowaną czynność nerek (10,31).

Zachowanie czynności wydalniczej nerek u osób otyłych zależy od liczby nefronów. Wykazano, że wśród chorych z agenezją nerki do rozwoju białkomoczu i upośledzenia funkcji wydalniczej nerek doszło u tych z wyższymi wskaźnikami BMI (37). Zaobserwowano także, że otyłość jest znaczącym czynnikiem ryzyka białkomoczu i niewydolności nerek po jednostronnej nefrektomii (10,38).

Do mechanizmów rozwoju białkomoczu i stwardnienia kłębuszków nerkowych towarzyszących otyłości należą: hiperfiltracja kłębuszkowa, hiperlipidemia, nadmiar substancji endogennych syntetyzowanych przez adipocyty. Kluczową rolę w patogenezie hemodynamicznych zmian w kłębuszkach nerkowych (hiperfiltracji kłębuszkowej) wśród chorych otyłych może odgrywać insulinooporność i hiperinsulinemia (17,39–41). Dodatkowo, insulina może zwiększać produkcję niektórych czynników wzrostu, indukując stwardnienie i przerost kłębuszków nerkowych (42).

Otyłości często towarzyszy hiperlipidemia. W wielu badaniach zaobserwowano, że dyslipidemia prowadzi do stwardnienia kłębuszków nerkowych i postępującej niewydolności nerek (43), a leczenie hiperlipidemii wpływa korzystnie na utrzymanie prawidłowej czynności nerek (44,45).

Odnotowano ścisłą korelację występowania zespołu obturacyjnego bezdechu w czasie snu, częstego u osób otyłych, z uszkodzeniem nerek. Postuluje się udział stymulacji układu renina-angiotensyna-aldosteron poprzez aktywację układu adrenergicznego w patogenezie stwardnienia kłębuszków nerkowych z glomerulomegalią (25,26). Interesujący jest fakt, że tlenoterapia u chorych z rozpoznanym bezdechem w czasie snu znacząco redukuje białkomocz (46).

Innymi czynnikami uczestniczącymi w patogenezie uszkodzenia nerek w przebiegu otyłości są: nadmiernie podwyższone stężenie w surowicy aldosteronu lub nadmierna stymulacja receptorów mineralokortykoidowych przez kortyzol w następstwie zmniejszonej aktywności dehydrogenazy 11-β-hydroksysteroidowej (47) oraz niezależna od aldosteronu stymulacja receptora mineralokortykoidowego przez GTP-azę Rac1 (48).

Badania prowadzone w ciągu ostatnich lat wykazały, że istotną rolę w patomechanizmie wielu zaburzeń metabolicznych, w tym rozwoju albuminurii i prawdopodobnie glomerulopatii w przebiegu otyłości, odgrywa obniżone stężenie w osoczu adiponektyny. Stężenie adiponektyny w surowicy obniża się wraz ze wzrostem BMI (49), natomiast u myszy pozbawionych adiponektyny obserwuje się zwiększony stres oksydacyjny w kłębuszkach i wzmożoną albuminurię (50–52). Adiponektyna, działając poprzez swoje receptory na podocytach, utrzymuje prawidłową ich budowę i zapobiega albuminurii (51). Ponadto u ludzi stężenie adiponektyny w surowicy wykazuje ujemną korelację z albuminurią (51).

Istnieją również dowody na udział leptyny w rozwoju uszkodzenia nerek u otyłych chorych. Jest to peptydowy hormon wydzielany przez komórki tkanki tłuszczowej, uczestniczący w regulacji homeostazy energetycznej organizmu. Syntezę leptyny w tkance tłuszczowej nasila insulina, glikokortykosteroidy, a także wzrost wielkości adipocytów (53–55). U osób otyłych obserwuje się kilkakrotnie wyższe stężenie leptyny w osoczu niż u szczupłych (56). W badaniach eksperymentalnych leptyna stymuluje rozplem komórek śródbłonka i mezangium, powoduje pojawienie się białkomoczu oraz zwiększa syntezę transformującego czynnika wzrostowego β (TGF-β), co prowadzi do zwiększenia syntezy białek macierzy w kłębuszkach oraz postępującego szkliwienia kłębuszków (57,58). Ponadto uważa się, że leptyna jest odpowiedzialna za rozwój nadciśnienia tętniczego w przebiegu otyłości poprzez jej stymulujący wpływ na układ współczulny.

Hiperglikemia obserwowana często u osób otyłych przyczynia się do powstawania produktów zaawansowanej glikacji (advanced glycation end-products; AGE). Uczestniczą one w patogenezie uszkodzenia nerek poprzez indukowanie zmian strukturalnych i funkcjonalnych białek macierzy oraz samych komórek (59–62). W badaniach eksperymentalnych zaobserwowano rozplem mezangium i pogrubienie błony podstawnej kłębuszków nerkowych po podaniu egzogennych AGE (63). Harcourt i wsp. wykazali natomiast, że interwencja mająca na celu zmniejszenie narażenia na AGE powoduje zmniejszenie albuminurii i poprawę czynności wydalniczej nerek u osób otyłych (64).

Z licznych obserwacji wynika, że redukcja masy ciała wiąże się ze zmniejszeniem nasilenia białkomoczu (29,65,66). Przy średniej redukcji masy ciała równej 12%, białkomocz zmniejszył się o ponad 80% (65). Kluczowym parametrem determinującym redukcję białkomoczu było zmniejszenie obwodu talii, co sugeruje znaczącą rolę brzusznej dystrybucji tkanki tłuszczowej w patogenezie choroby nerek związanej z otyłością. Nadmiar wewnątrzbrzusznej tkanki tłuszczowej, nawet jeśli całkowita masa ciała nie jest zbyt zwiększona, przyczynia się do rozwoju insulinooporności, a otyłość centralna (zwiększony obwód talii) zwiększa ryzyko wystąpienia upośledzonej czynności wydalniczej nerek, nawet u chorych z BMI < 25 kg/m2 (67,68).

Wyniki prowadzonych w ostatnich dekadach badań pozwalają jednoznacznie stwierdzić, że redukcja masy ciała wywiera istotny efekt nefroprotekcyjny. Dzięki zastosowaniu chirurgicznej metody leczenia otyłości (operacje bariatryczne) i redukcji BMI ze średnio 48 do 23 kg/m2, uzyskano nie tylko zmniejszenie białkomoczu, ale też obniżenie podwyższonych wyjściowo: przesączania kłębuszkowego i przepływu krwi przez nerki (69–71). Niebagatelną rolę w hamowaniu progresji uszkodzenia nerek w przebiegu otyłości odgrywa rodzaj stosowanej diety. Dieta niskokaloryczna u otyłych chorych z uszkodzeniem nerek prowadzi do redukcji białkomoczu, nawet gdy redukcja masy ciała jest słabo zaznaczona (65).

Poza redukcją masy ciała w leczeniu FSGS związanego z otyłością stosuje się również leki blokujące układ renina-angiotensyna: inhibitory konwertazy angiotensyny (ACEI) i blokery receptora 1 angiotensyny II (ARB) (36,72). Działanie nefroprotekcyjne ACEI jest znane; u osób otyłych obserwuje się szczególnie wyraźne – w porównaniu z osobami szczupłymi – zmniejszenie ryzyka progresji choroby nerek w wyniku stosowania tej grupy leków (73).

Podsumowanie
Reasumując, należy stwierdzić, że otyłość jest ważnym, niezależnym czynnikiem ryzyka rozwoju choroby nerek i jej progresji do schyłkowej niewydolności nerek. Zmiany histologiczne w nerkach przypominają ogniskowe segmentalne szkliwienie kłębuszków (FSGS). W ich patogenezie uczestniczą czynniki hemodynamiczne i hormonalne. W badaniach biopsyjnych nerek u osób otyłych stwierdza się cechy glomerulopatii oraz włóknienia. Ostatecznie dochodzi do nasilającego się białkomoczu i postępującego zmniejszania filtracji kłębuszkowej. W leczeniu istotną rolę odgrywają: zmniejszenie masy ciała (w tym, u wybranych chorych, operacje bariatryczne) oraz leki blokujące układ renina-angiotensyna. Niezwykle ważne jest, by osoby z otyłością (zwłaszcza typu brzusznego) lub zespołem metabolicznym były objęte programem corocznych badań przesiewowych w kierunku mikroalbuminurii; to pozwoli na zmniejszenie częstości występowania schyłkowej niewydolności nerek w tej populacji.

Adres do korespondencji:
prof. Andrzej Więcek
Katedra i Klinika Nefrologii, Endokrynologii
i Chorób Przemiany Materii SUM
ul. Francuska 20–24, 40–027 Katowice
tel.: 32 2552695, fax: 32 2553726
e-mail: awiecek@sum.edu.pl

Piśmiennictwo:

  1. Haslam D.W., James W.P.: Obesity. Lancet 2005, 366 (9492): 1197–1209.
  2. Jia W.P., Wang C., Jiang S., Pan J.M.: Characteristics of obesity and its related disorders in  China. Biomed Environ Sci 2010, 23 (1): 4–11.
  3. Obesity and overweight. WHO 2012 Fact sheet No 311.
  4. Biela U. i wsp.: Częstość występowania nadwagi i otyłości u kobiet i mężczyzn w wieku 20–74 lat. Wyniki programu WOBASZ. Kardiologia Polska 2005, 63: 6 (supl. 4): 632–635.
  5. Flegal K.M., Carroll M.D., Ogden C.L., Curtin L.R.: Prevalence and trends in obesity among US adults, 1999–2008. JAMA 2010, 303 (3): 235–241.
  6. Berghofer A., Pischon T., Reinhold T. i wsp.: Obesity prevalence from a European perspective: a systematic review. BMC Public Health 2008, 8: 200.
  7. Berrington de Gonzalez A., Hartge P., Cerhan J.R. i wsp.: Body-mass index and mortality among 1.46 million white adults. N Engl J Med 2010, 363 (23): 221.
  8. Grundy S.M., Hansen B., Smith Jr S.C. i wsp., American Heart Association, National Heart, Lung, and Blood Institute, American Diabetes Association: Clinical management of metabolic syndrome: report of the American Heart Association/National Heart, Lung, and Blood Institute/American Diabetes Association conference on scientific issues related to management. Circulation 2004, 109: 551–556.
  9. Praga M., Morales E.: Obesity, proteinuria and progression of renal failure. Curr Opin Nephrol Hypertens 2006 Sep, 15 (5): 481–486.
  10. Praga M., Hern•ndez E., Morales E. i wsp.: Clinical features and long-term outcome of obesity-associated focal segmental glomerulosclerosis. Nephrol Dial Transplant 2001 Sep, 16 (9): 1790–1798.
  11. Hsu C.Y., McCulloch C.E., Iribarren C. i wsp.: Body mass index and risk for end-stage renal disease. Ann Intern Med 2006, 144 (1): 21–28.
  12. Hunley T.E., Ma L.J., Kon V.: Scope and mechanisms of obesity-related renal disease. Curr Opin Nephrol Hypertens 2010, 19 (3): 227–234.
  13. Ryu S., Chang Y., Woo H.Y. i wsp.: Changes in body weight predict CKD in healthy men. J Am Soc Nephrol 2008, 19 (9): 1798–1805.
  14. Bonnet F., Deprele C., Sassolas A. i wsp.: Excessive body weight as a new independent risk factor for clinical and pathological progression in primary IgA nephritis. Am J Kidney Dis 2001, 37 (4): 720–727.
  15. Molnar M.Z., Kovesdy C.P., Mucsi I. i wsp.: Higher recipient body mass index is associated with post-transplant delayed kidney graft function. Kidney Int Suppl 2011, 80 (2): 218–224.
  16. Hricik D.E.: Metabolic syndrome in kidney transplantation: management of risk factors. Clin J Am Soc Nephrol 2011, 6 (7): 1781–1785.
  17. Chagnac A., Weinstein T., Korzets A. i wsp.: Glomerular hemodynamics in severe obesity. Am J Physiol Renal Physiol 2000, 278: F817–F822.
  18. Kasiske B.L., Napier J.: Glomerular sclerosis in patients with massive obesity. Am J Nephrol 1985, 5: 45–50.
  19. Wuerzner G., Pruijm M., Maillard M. i wsp.: Marked association between obesity and glomerular hyperfiltration: a cross-sectional study in an African population. Am J Kidney Dis 2010, 56 (2): 303–312.
  20. Weisinger J.R., Kempson R.L., Eldridge F.L., Swenson R.S.: The nephrotic syndrome: a complication of massive obesity. Ann Intern Med 1974 Oct, 81 (4): 440–447.
  21. Cohen A.H.: Massive obesity and the kidney. A morphologic and statistical study. Am J Pathol 1975, 81 (1): 117–130.
  22. Warnke R.A., Kempson R.L.: The nephrotic syndrome in massive obesity. Arch Pathol Lab Med 1978, 102: 431–438.
  23. Wesson D.E., Kurtzman N.A., Frommer J.P.: Massive obesity and nephrotic proteinuria with a normal renal biopsy. Nephron 1985, 40: 235–237.
  24. Kasiske B.L., Crosson J.T.: Renal disease in patients with massive obesity. Arch Intern Med 1986, 146: 1105–1109.
  25. Jennette J.C., Charles L., Grubb W.: Glomerulomegaly and focal segmental glomerulosclerosis associated with obesity and sleep apnea syndrome. Am J Kidney Dis 1987, 10: 470–472.
  26. Bailey R.R., Lynn K.L., Burry A.F., Drennan C.: Proteinuria, glomerulomegaly and focal glomerulosclerosis in a grossly obese man with obstructive sleep apnea syndrome. Aust N Z J Med 1989, 19: 473–474.
  27. Lamas S., Sanz A., Ruiz A. i wsp.: Weight reduction in massive obesity associated with focal segmental glomerulosclerosis: Another evidence for hyperfiltration? Nephron 1990, 56: 225–226.
  28. Verani R.R.: Obesity associated focal segmental glomerulosclerosis: Pathological features of the lesion and relationship with hemodynamic changes and hyperlipidemia. Am J Kid Dis 1992, XX (6): 629–634.
  29. Praga M., Hern•ndez E., Andres A. i wsp.: Effects of body weight loss and captopril treatment on proteinuria associated with obesity. Nephron 1995, 70: 35–41.
  30. Faustinella F., Uzoh C., Sheikh-Hamad D. i wsp.: Glomerulomegaly and proteinuria in a patient with idiopathic pulmonary hypertension. J Am Soc Nephrol 1997, 8: 1966–1970.
  31. Kambham N., Markowitz G.S., Valeri A.M. i wsp.: Obesity-related glomerulopathy: an emerging epidemic. Kidney Int Suppl 2001, 59 (4): 1498–1509.
  32. Alexander M.P., Patel T.V., Farag Y.M. i wsp.: Kidney pathological changes in metabolic syndrome: a cross-sectional study. Am J Kidney Dis 2009, 53 (5): 751–759.
  33. Tomaszewski M., Charchar F.J., Maric C. i wsp.: Glomerular hyperfiltration: a new marker of metabolic risk. Kidney Int 2007, 71 (8): 816–821.
  34. Chen H., Liu Z., Zeng C. i wsp.: Podocyte lesions in patients with obesityrelated glomerulopathy. Am J Kidney Dis 2006, 48: 772–779.
  35. D’Agati V.D., Markowitz G.S.: Supersized kidneys: Lessons from the preclinical obese kidney. Kidney Int 2008, 73 (8): 909–910.
  36. Wu Y., Liu Z., Xiang Z. i wsp.: Obesity-related glomerulopathy: insights from gene expression profiles of the glomeruli derived from renal biopsy samples. Endocrinology 2006, 147 (1): 44–50.
  37. Praga M.: Synergy of low nephron number and obesity: a new focus on hyperfiltration nephropathy. Nephrol Dial Transplant 2005, 20 (12): 2594–2597.
  38. Praga M., Hern•ndez E., Herrero J.C. i wsp.: Influence of obesity on the appearance of proteinuria and renal insufficiency after unilateral nephrectomy. Kidney Int 2000 Nov, 58 (5): 2111–2118.
  39. Dengel D.R., Goldberg A.P., Mayuga R.S. i wsp.: Insulin resistance, elevated glomerular  filtration fraction, and renal injury. Hypertension 1996, 28 (1): 127–132.
  40. Hall J.E., Brandy M.W., Henegar J.R., Shek E.W.: Abnormal kidney function as a cause and a consequence of obesity hypertension. Clin Exp Pharmacol Physiol 1998, 25: 58–64.
  41. Tucker B.J., Anderson C.M., Thies R.S. i wsp.: Glomerular hemodynamic alterations during acute hyperinsulinemia in normal and diabetic rats. Kidney Int 1992 Nov, 42 (5): 1160–1168.
  42. Frystyk J., Skjaerbaek C., Vesto E. i wsp.: Circulating levels of free insulin-like growth factors in obese subjects: the impact of type 2 diabetes. Diabetes Metab Res Rev 1999, 15: 314–322.
  43. Lavaud S., Michel O., Sassy-Prigent C. i wsp.: Early influx of glomerular macrophages precedes glomerulosclerosis in the obese Zucker rat model. J Am Soc Nephrol 1996, 7: 2604–2615.
  44. Guijarro C., Keane W.F.: Effects of lipids on the pathogenesis of progressive renal failure: role of 3-hydroxy-3-methylglutaryl coenzyme A reductase inhibitors in the prevention of glomerulosclerosis. Miner Electrolyte Metab 1996, 22 (1–3): 147–152.
  45. Park Y.S., Guijarro C., Kim Y. i wsp.: Lovastatin reduces glomerular macrophage influx and expression of monocyte chemoattractant protein-1 mRNA in nephrotic rats. Am J Kidney Dis 1998 Jan, 31 (1): 190–194.
  46. Sklar A.H., Chaudhary B.A.: Reversible proteinuria in obstructive sleep apnea syndrome. Arch Intern Med 1988 Jan, 148 (1): 87–89.
  47. Sowers J.R., Whaley-Connell A., Epstein M.: Narrative review: the emerging clinical implications of the role of aldosterone in the metabolic syndrome and resistant hypertension. Ann Intern Med 2009, 150 (11): 776–783.
  48. Shibata S., Nagase M., Yoshida S. i wsp.: Modification of mineralocorticoid receptor function by Rac1 GTPase: implication in proteinuric kidney disease. Nat Med 2008, 14 (12): 1370–1376.
  49. Wiecek A., Adamczak M., Chudek J.: Adiponectin – an adipokine with unique metabolic properties. Nephrol Dial Transplant 2007, 22 (4): 981–988.
  50. Ix J.H., Sharma K.: Mechanisms linking obesity, chronic kidney disease, and fatty liver disease: the roles of fetuin-A, adiponectin, and AMPK. J Am Soc Nephrol 2010, 21 (3): 406–412.
  51. Sharma K., Ramachandrarao S., Qiu G. i wsp.: Adiponectin regulates albuminuria and podocyte function in mice. J Clin Invest 2008, 118 (5): 1645–1656.
  52. Ahima R.S.: Linking adiponectin to proteinuria. J Clin Invest 2008, 118 (5): 1619–1622.
  53. Pratley R.E., Ren K., Milner M.R., Sell S.M.: Insulin increases leptin mRNA expression in abdominal subcutaneous adipose tissue in humans. Mol Genet Metab 2000, 70: 19–26.
  54. Slieker L.J., Sloop K.W., Surface P.L. i wsp.: Regulation of expression of ob mRNA and protein by  glucocorticoids and cAMP. J Biol Chem 1996, 271: 5301–5304.
  55. Zhang Y., Guo K.Y., Diaz P.A. i wsp.: Determinants of leptin gene expression in fat depots of lean mice. Am J Physiol Regul Integr Comp Physiol 2002, 282: R226–R234.
  56. Perego L., Pizzocri P., Corradi D. i wsp.: Circulating leptin correlates with left ventricular mass in morbid (grade III) obesity before and after weight loss induced by bariatric surgery: a potential role for leptin in mediating human left ventricular hypertrophy. J Clin Endocrinol Metab 2005, 90: 4087–4093.
  57. Wolf G., Hamann A., Han D.C. i wsp.: Leptin stimulates proliferation and TGF-beta expression in renal glomerular endothelial cells: potential role in glomerulosclerosis [seecomments]. Kidney Int 1999, 56 (3): 860–872.
  58. Wolf G., Chen S., Han D.C., Ziyadeh F.N.: Leptin and renal disease. Am J Kidney Dis 2002, 39 (1): 1–11.
  59. Silbiger S., Crowley S., Shan Z. i wsp.: Nonenzymatic glycation of mesangial matrix and prolonged exposure of mesangial matrix to elevated glucose reduces collagen synthesis and proteoglycan charge. Kidney Int 1993, 43: 853–864.
  60. Mott J.D., Khalifah R.G., Nagase H. i wsp.: Nonenzymatic glycation of type IV collagen and matrix metalloproteinase susceptibility. Kidney Int 1997, 52: 1302–1312.
  61. Krishnamurti U., Rondeau E., Sraer J.D. i wsp.: Alterations in human glomerular epithelial cells interacting with nonenzymatically glycosylated matrix. J Biol Chem 1997, 272: 27966–27970.
  62. Tanji N., Markowitz G.S., Fu C. i wsp.: Expression of advanced glycation end products and their cellular receptor RAGE in diabetic nephropathy and nondiabetic renal disease. J Am Soc Nephrol 2000, 11: 1656–1666.
  63. Horie K., Miyata T., Maeda K. i wsp.: Immunohistochemical colocalization of glycoxidation products and lipid peroxidation products in diabetic renal lesions. J Clin Invest 1997, 100: 2995–3004.
  64. Harcourt B.E., Sourris K.C., Coughlan M.T. i wsp.: Targeted reduction of advanced glycation improves renal function in obesity. Kidney Int 2011, 80 (2): 190–198.
  65. Morales E., Valero M., Leon M. i wsp.: Beneficial effects of weight loss in overweight patients with chronic proteinuric nephropathies. Am J Kidney Dis 2003, 41: 319–327.
  66. Afshinnia F., Wilt T.J., Duval S. i wsp.: Weight loss and proteinuria: systematic review of clinical trials and comparative cohorts. Nephrol Dial Transplant 2010, 25 (4): 1173–1183.
  67. Romero-Corral A., Somers V.K., Sierra-Johnson J. i wsp.: Normal weight obesity: a risk factor for cardiometabolic dysregulation and cardiovascular mortality. Eur Heart J 2010, 31 (6): 737–746.
  68. Pinto-Sietsma S.J., Navis G., Janssen W.M. i wsp.: A central body fat distribution is related to renal function impairment, even in lean subjects. Am J Kidney Dis 2003, 41 (4): 733–741.
  69. Chagnac A., Weinstein T., Herman M. i wsp.: The effects of weight loss on renal function in patients with severe obesity. J Am Soc Nephrol 2003, 14 (6): 1480–1486.
  70. Agrawal V., Khan I., Rai B. i wsp.: The effect of weight loss after bariatric surgery on albuminuria. Clin Nephrol 2008, 70 (3): 194–202.
  71. Alexander J.W., Goodman H.R., Hawver L.R., Cardi M.A.: Improvement and stabilization of  chronic kidney disease after gastric bypass. Surg Obes Relat Dis 2009, 5 (2): 237–241.
  72. Praga M.: Obesity – a neglected culprit in renal disease. Nephrol Dial Transplant 2002, 17 (7): 1157–1159.
  73. Mallamaci F., Ruggenenti P., Perna A. i wsp.: ACE inhibition is renoprotective among obese patients with proteinuria. J Am Soc Nephrol 2011, 22 (6): 1122–1128.

Comments are closed.

Dowiedz się kiedy pojawimy się w Twojej okolicy!

Zapisz się
Imię
Adres Email *